HUKUKTA YAPAY ZEKÂ KULLANIMI

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

HUKUKTA YAPAY ZEKÂ KULLANIMI: UYGULAMA ALANLARI, LİMİTASYONLAR VE HUKUKİ-ETİK ÇERÇEVE

Inceleme ve Araştırma Makalesi | Ağustos 2026 Oğuz Kaan ÖCAL

1. Giriş

Son yıllarda üretken yapay zekâ (Generative AI) ve büyük dil modellerinin (LLM) hızla gelişmesi, tüm hizmet sektörlerinde olduğu gibi hukuk alanında da köklü bir dijital dönüşüm başlatmıştır. Yüzbinlerce sayfalık içtihat verilerinin, kanun metinlerinin ve dava dosyalarının saniyeler içinde işlenebilmesi, hukuk pratiğinde ciddi bir zaman ve maliyet tasarrufu sağlamaktadır. Ancak hukukun doğası gereği adalet, vicdan, insan onuru ve hak hakkaniyeti ilkelerine dayanması; yapay zekâ uygulamalarının sınırlarının ve yasal boyutunun çok titiz belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.

2. Yapay Zekânın Hukukta Kullanım Alanları ve Avantajları

Günümüz hukuk pratiğinde yapay zekâ, bağımsız bir özne veya karar organı olarak değil; hukukçuların çalışma verimliliğini artıran bir ‘bilişsel asistan’ konumunda şu alanlarda aktif olarak kullanılmaktadır:

• Hukuki Araştırma ve Çeviri: Yabancı hukuk kaynaklarının taranması, yabancı mahkeme kararlarının analizi ve hukuki metinlerin terim terminolojisine uygun şekilde tercüme edilmesi.
• Sözleşme ve Dilekçe Taslağı Hazırlama: Standart kalıplara sahip ihtarname, sözleşme maddeleri, yetki belgeleri ve rutin dilekçe başlıklarının otomatik oluşturulması.
• İçtihat ve Mevzuat Taraması: UYAP ve diğer hukuki veri tabanlarında uyuşmazlığın mahiyetine uygun Yargıtay, Danıştay veya Anayasa Mahkemesi kararlarının saniyeler içinde tespiti.
• Karar Destek Sistemleri ve Risk Analizi: Dava dosyalarındaki delillerin ve karmaşık ilişkilerin analizi, emsal kararlar üzerinden davaların kazanılma/kaybedilme olasılıklarının istatistiksel tahmini.

3. Yapay Zekânın Tam Otonom Kullanılamamasının Nedenleri

Yapay zekâ sistemlerinin insan denetimi olmaksızın (tamamen otonom) karar vermesinin veya bir avukat gibi bağımsız temsil yetkisi üstlenmesinin önünde ciddi teknik, yasal ve etik engeller bulunmaktadır:

3.1. Halüsinasyon (Yanılsama) Riski ve Sahte İçtihat Üretimi

Büyük dil modelleri kural tabanlı kusursuz veri tabanları değil, olasılıksal kelime tahmini mantığıyla çalışan sistemlerdir. Bu nedenle görünüşte son derece ikna edici ve profesyonel, ancak gerçekte tamamen uydurma olan mahkeme kararları, esas/karar numaraları veya mevzuat hükümleri üretebilirler. Araştırmalar, hukuka özel geliştirilmiş yapay zekâ araçlarında dahi belirli sorgularda %17 ila %30+ oranında halüsinasyon üretilebildiğini göstermektedir.

3.2. Sır Saklama Yükümlülüğü ve Mesleki Etik

Avukatlık Kanunu m. 36 ve Türk Ceza Kanunu m. 239 uyarınca avukatlar, müvekkillerine ilişkin bilgileri mutlak bir gizlilik içinde saklamakla yükümlüdür. Genel erişime açık yapay zekâ platformlarına dava dilekçeleri, müvekkil bilgileri veya ticari sır içeren sözleşmeler yüklendiğinde, bu verilerin küresel sunucularda depolanması ve model eğitimi için kullanılması mesleki sır saklama yükümlülüğünün açık bir ihlalini oluşturur.

3.3. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Açısından Riskler

Yapay zekâ araçlarına kişisel veri içeren belgelerin yüklenmesi bir veri işleme faaliyetidir. Sunucuları yurt dışında bulunan platformlara veri aktarılması (KVKK m. 9), açık rıza veya yeterlilik kararı bulunmaksızın gerçekleştirildiğinde hukuka aykırı veri aktarımı suçu ve kabahatini doğurmaktadır.

3.4. Hukuki Süje Eksikliği ve Sorumluluk Rejimi

Yapay zekâ sistemleri hukuk düzeninde ‘kişi’ (süje) olarak kabul edilmediği için cezai veya hukuki sorumluluk taşıyamazlar. Hatalı veya yanıltıcı bir yapay zeka çıktısının mahkemeye sunulması durumunda tüm hukuki, cezai ve disipliner sorumluluk doğrudan işlemi gerçekleştiren avukata aittir.

3.5. Gerekçeli Karar Zorunluluğu ve Adil Yargılanma Hakkı

Anayasa m. 141 uyarınca tüm mahkeme kararlarının gerekçeli olması anayasal bir zorunluluktur. Yapay zekâ algoritmalarının ‘kara kutu’ (black box) yapısı nedeniyle mantıksal karar verme süreçleri şeffaf bir şekilde denetlenememektedir. Ayrıca tarafların bir algoritma yerine insan bir hâkim tarafından dinlenme ve yargılanma hakkı adil yargılanmanın temel şartıdır.

4. Yargı Kararları ve Uygulamadaki Emsaller

Uluslararası alanda ABD’deki Mata v. Avianca davasında, avukatların ChatGPT kullanarak hazırladığı dilekçede yer alan 6 emsal kararın uydurma çıkması üzerine mahkeme avukatlara yaptırım uygulamıştır. Benzer şekilde Türk yargısında da son dönemde dikkat çekici emsal kararlar oluşmaktadır:

İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi Kararı (15.05.2025 T., E. 2023/856, K. 2025/415):Türk yargı tarihinde ilk kez bir mahkeme, yabancı hukuk kaynaklarının taranması ve yabancı kararların teyidi amacıyla yapay zekâdan ‘yardımcı teknik bir araç’ olarak yararlandığını gerekçeli kararında açıkça belirtmiştir. Mahkeme; şeffaflık, doğruluk kontrolü ve gizlilik ilkelerine uyulduğunu vurgulamakla birlikte, hukuki değerlendirme yapma, delilleri takdir etme ve vicdani kanaatle hüküm kurma yetkisinin yalnızca hâkime ait devredilemez bir görev olduğunu altını çizerek karara bağlamıştır.

5. Sonuç ve Değerlendirme

Yapay zekâ; doğru, şeffaf ve insan denetiminde kullanıldığında hukuk dünyasında bilgiye erişimi kolaylaştıran ve operasyonel yükü azaltan son derece kıymetli bir yardımcıdır. Ancak halüsinasyon riski, veri güvenliği, mesleki sorumluluk ve yargı yetkisinin devredilemez niteliği göz önüne alındığında; yapay zekânın hukukun merkezindeki insan muhakemesinin, vicdanının ve adalet duygusunun yerini alması mümkün değildir. Geleceğin başarılı hukuk pratiği, teknolojiyi reddeden değil; teknolojiyi hukuki aklın ve meslek etiğinin hizmetine sunabilen bir anlayışla biçimlenecektir.

Kaynakça

• DergiPark — Veri, Güç ve Adalet: Hukukta Yapay Zekâ Kullanımı: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5022270
• Bıçak Hukuk — Avukatlıkta Yapay Zeka: Etik, Sorumluluk ve Verimlilik: https://www.bicakhukuk.com/avukatlikta-yapay-zeka-etik-sorumluluk-ve-verimlilik/
• Clio — Is AI Accurate Enough for Legal Work?: https://www.clio.com/resources/ai-for-lawyers/ai-accuracy-legal/
• The Law Society — How AI tools hallucinate and why it matters in law: https://www.lawsociety.org.uk/topics/ai-and-lawtech/how-ai-tools-hallucinate-and-why-it-matters-in-law